Bảo hiểm bắt buộc là gì, gồm những loại nào và ai phải mua?

Bảo hiểm bắt buộc là sản phẩm bảo hiểm nhằm bảo vệ lợi ích công cộng, môi trường và an toàn xã hội, do luật quy định người dân hoặc tổ chức phải mua chứ không tùy chọn (khoản 1 Điều 8 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, số 08/2022/QH15). Hiện có ba nhóm đang áp dụng: trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, cháy nổ, và bảo hiểm trong hoạt động đầu tư xây dựng. Điểm chung của cả ba là chúng bảo vệ bên thứ ba hoặc cộng đồng, không phải bảo vệ tài sản của riêng người mua.

Bảo hiểm bắt buộc gồm những loại nào?

Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 liệt kê ba loại bảo hiểm bắt buộc (Điều 8):

Thứ nhất là bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, áp dụng cho mọi ô tô, xe máy khi tham gia giao thông. Thứ hai là bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc, dành cho các cơ sở có nguy cơ cháy nổ. Thứ ba là bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng, gắn với công trình và nhà thầu. Luật để ngỏ thêm một cửa: các loại bảo hiểm bắt buộc khác nếu luật chuyên ngành quy định và đáp ứng điều kiện.

Điều kiện, mức phí và số tiền bảo hiểm tối thiểu của cả ba loại nằm trong một văn bản chung là Nghị định 67/2023/NĐ-CP, gồm 6 chương, 78 điều và 10 phụ lục. Đây là chỗ tra khi cần con số cụ thể.

Bảo hiểm trách nhiệm dân sự xe cơ giới: ai cũng gặp

Đây là loại nhiều người chạm tới nhất. Nó không bồi thường cho xe của bạn. Nó chi trả cho người thứ ba mà bạn lỡ gây thiệt hại khi lái xe.

Mức trách nhiệm về sức khỏe và tính mạng của người thứ ba là tối đa 150 triệu đồng/người/vụ tai nạn (Nghị định 67/2023/NĐ-CP). Với thiệt hại tài sản do xe mô tô, xe gắn máy gây ra, mức tối đa là 50 triệu đồng/vụ. Xe ô tô có mức tài sản riêng, cao hơn, tra trong phụ lục của nghị định.

Phí thì thấp so với mức bảo vệ. Xe máy khoảng 55.000 đến 60.000 đồng một năm tùy dung tích. Ô tô cá nhân dưới 6 chỗ, không kinh doanh vận tải, là 437.000 đồng đã gồm thuế giá trị gia tăng; xe kinh doanh vận tải từ 756.000 đồng trở lên tùy số chỗ (Nguồn: HD Insurance, dẫn Nghị định 67/2023/NĐ-CP).

Có một con số đáng biết. Theo Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm thuộc Bộ Tài chính công bố đầu năm 2025, trong 11 tháng đầu năm 2024, phí bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự xe mô tô, xe gắn máy thu về khoảng 736,9 tỷ đồng, trong khi bồi thường ước chỉ khoảng 28,5 tỷ đồng, tương đương tỷ lệ bồi thường khoảng 4% (Nguồn: Thanh Niên, VietnamNet). Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với mặt bằng chung của sản phẩm bảo hiểm và đang là chủ đề tranh luận về việc loại hình này nên giữ hay sửa.

Dù đang tranh luận, luật vẫn buộc phải có. Xe máy tiếp tục là đối tượng bắt buộc theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024. Chi tiết ai phải mua và mua ở đâu, chúng tôi đã viết riêng trong bài bảo hiểm bắt buộc ô tô là gì, ai phải mua và mua ở đâu.

Ký hợp đồng bảo hiểm trên bàn làm việc Ảnh: Pixabay, Pexels

Không mua thì bị phạt bao nhiêu?

Từ ngày 01/01/2025, người điều khiển xe máy không có hoặc không mang theo giấy chứng nhận bảo hiểm bắt buộc còn hiệu lực bị phạt 200.000 đến 300.000 đồng (Nghị định 168/2024/NĐ-CP). Mức này gấp đôi mức 100.000 đến 200.000 đồng của quy định cũ tại Nghị định 100/2019/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP).

Điểm cần nhớ: mang theo giấy chứng nhận cũng quan trọng như việc có mua. Nhiều người mua rồi để quên ở nhà và vẫn bị phạt.

Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc và bảo hiểm xây dựng

Hai loại còn lại hẹp hơn về đối tượng nhưng số tiền lớn hơn nhiều.

Bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc dành cho các cơ sở có nguy cơ cháy nổ theo danh mục Nhà nước ban hành, chẳng hạn chung cư, chợ, nhà máy, kho hàng. Từ ngày 01/07/2025, danh mục cơ sở và cơ chế nguồn thu theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP; trong đó doanh nghiệp bảo hiểm trích nộp 2% tổng phí thực thu về ngân sách phục vụ hoạt động phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn (Nguồn: MIC, dẫn Nghị định 105/2025/NĐ-CP). Danh mục ai phải mua và cách tính phí, chúng tôi giải thích trong bài bảo hiểm cháy nổ bắt buộc theo Nghị định 105/2025/NĐ-CP.

Bảo hiểm bắt buộc trong hoạt động đầu tư xây dựng gắn với chủ đầu tư và nhà thầu, bảo vệ trách nhiệm nghề nghiệp tư vấn, trách nhiệm với bên thứ ba và an toàn lao động trên công trường. Điều kiện và mức phí cũng nằm trong Nghị định 67/2023/NĐ-CP.

Thiết bị phòng cháy chữa cháy trong tòa nhà Ảnh: Sonny Sixteen, Pexels

Doanh nghiệp có được tính khoản này vào chi phí không?

Được. Chi phí mua bảo hiểm bắt buộc trách nhiệm dân sự xe cơ giới và bảo hiểm cháy, nổ bắt buộc được tính vào giá thành sản phẩm, dịch vụ, hoặc chi phí hoạt động kinh doanh; với cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập thì tính vào chi thường xuyên (Nghị định 67/2023/NĐ-CP). Nói cách khác, đây là khoản chi hợp lệ, không phải khoản tiền bỏ đi.

Vướng mắc thật của phần lớn người mua không phải giá, mà là đọc hiểu mình được bảo vệ tới đâu và điều khoản nào loại trừ. Đây là chỗ PinaX làm việc: nền tảng insurtech đọc hợp đồng bảo hiểm và nói rõ được bảo vệ điều gì, điều khoản nào cần lưu ý, rồi đồng hành ba chặng trước khi ký, trong thời hạn hợp đồng và khi cần bồi thường, để giảm thiểu tối đa việc bị từ chối bồi thường.

FAQ

Bảo hiểm bắt buộc gồm mấy loại? Ba loại theo Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022: trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới, cháy nổ bắt buộc, và bảo hiểm trong hoạt động đầu tư xây dựng. Luật để ngỏ thêm các loại khác nếu luật chuyên ngành quy định.

Bảo hiểm xe máy bắt buộc chi trả cho ai? Cho người thứ ba mà bạn gây thiệt hại, không phải cho xe của bạn. Mức tối đa về sức khỏe, tính mạng là 150 triệu đồng một người một vụ theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP. Muốn bảo vệ chính chiếc xe thì cần thêm bảo hiểm vật chất xe, loại tự nguyện.

Không mua bảo hiểm xe máy bị phạt bao nhiêu? Từ 200.000 đến 300.000 đồng theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, áp dụng từ ngày 01/01/2025. Không mang theo giấy chứng nhận còn hiệu lực cũng bị phạt như khi không mua.

Phí bảo hiểm bắt buộc ô tô là bao nhiêu? Xe cá nhân dưới 6 chỗ, không kinh doanh vận tải, là 437.000 đồng đã gồm thuế giá trị gia tăng; xe kinh doanh vận tải cao hơn tùy số chỗ, theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP.

Doanh nghiệp mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc có được tính vào chi phí không? Được. Khoản này được tính vào chi phí hoạt động kinh doanh theo Nghị định 67/2023/NĐ-CP.