Cách kiểm tra sức khỏe tài chính của một công ty bảo hiểm?

Sức khỏe tài chính của một công ty bảo hiểm được đo qua bốn lớp: biên khả năng thanh toán so với mức tối thiểu luật định, vốn điều lệ so với ngưỡng theo Nghị định 46/2023/NĐ-CP, xếp hạng tín nhiệm độc lập nếu có, và tỷ lệ bồi thường so với mặt bằng thị trường. Không lớp nào tự nó đủ trả lời, vì mỗi lớp nhìn công ty từ một góc khác nhau và số liệu thường lệch nhau vài quý so với thời điểm doanh nghiệp thật sự gặp vấn đề.

Với doanh nghiệp mua bảo hiểm, câu hỏi này quan trọng hơn câu hỏi phí rẻ hay đắt: một hợp đồng chỉ có giá trị khi bên bán còn khả năng chi trả lúc xảy ra sự kiện bảo hiểm, có thể là nhiều năm sau ngày ký.

Biên khả năng thanh toán là gì và đọc ở đâu?

Biên khả năng thanh toán là phần chênh lệch giữa giá trị tài sản và các khoản nợ phải trả của doanh nghiệp bảo hiểm tại thời điểm tính toán (Nguồn: accgroup.vn). Đây là chỉ số truyền thống Bộ Tài chính dùng để giám sát: doanh nghiệp phi nhân thọ phải giữ biên tối thiểu bằng số lớn hơn giữa 25% tổng phí bảo hiểm thực giữ lại, hoặc 12,5% tổng phí bảo hiểm gốc, theo cách tính đang áp dụng trước khi tỷ lệ an toàn vốn mới có hiệu lực đầy đủ (Nguồn: Tin nhanh chứng khoán, 2015, dựa trên quy định thời điểm đó).

Cách tính này sắp thay đổi. Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung Luật Kinh doanh bảo hiểm chiều 10/12/2025 với 432/434 phiếu tán thành (Nguồn: thuviennhadat.vn, Luật số 139/2025/QH15), chuyển giám sát từ biên khả năng thanh toán sang mô hình vốn trên cơ sở rủi ro. Từ 01/01/2028 đến hết 31/12/2030, doanh nghiệp bảo hiểm phải theo dõi và tính tỷ lệ an toàn vốn, có phương án tăng vốn nếu chưa đạt, dự kiến quý III/2027 mới có công thức tính chính thức từ Bộ Tài chính. Doanh nghiệp bảo hiểm được coi là đủ khả năng thanh toán khi vừa trích lập đủ dự phòng nghiệp vụ, vừa bảo đảm tỷ lệ an toàn vốn (Nguồn: baodautu.vn).

Chỉ số này không nằm sẵn trên website công ty theo cách dễ đọc. Cách thực tế nhất là xem báo cáo khả năng thanh toán trong báo cáo tài chính kiểm toán năm, hoặc hỏi thẳng bên tư vấn.

Vốn điều lệ tối thiểu bao nhiêu là đạt chuẩn?

Nghị định 46/2023/NĐ-CP quy định mức sàn theo từng nhóm nghiệp vụ. Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ kèm bảo hiểm sức khỏe phải có tối thiểu 400 tỷ đồng; thêm hàng không hoặc vệ tinh thì 450 tỷ; có cả hai loại đó thì 500 tỷ. Bên nhân thọ và sức khỏe cao hơn hẳn: 750 tỷ cho gói cơ bản, lên tới 1.300 tỷ nếu có cả sản phẩm liên kết đơn vị và hưu trí (Nguồn: Tin nhanh chứng khoán, 20/07/2023).

Doanh nghiệp thành lập trước 01/07/2023 mà vốn thấp hơn mức trên được cho thời gian bổ sung đến hết 31/12/2027. Tính đến ngày Nghị định có hiệu lực, toàn thị trường có 31 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, trong đó khoảng 10 doanh nghiệp cần tăng vốn đáng kể mới đạt chuẩn mới (Nguồn: cùng bài trên). Vốn điều lệ thấp hơn ngưỡng không có nghĩa công ty sắp phá sản, nhưng là dấu hiệu nên hỏi thêm về lộ trình tăng vốn của họ.

Xếp hạng tín nhiệm quốc tế nói lên điều gì?

A.M.Best là tổ chức xếp hạng chuyên sâu về bảo hiểm và tái bảo hiểm được dùng phổ biến nhất trong ngành; S&P, Moody's và Fitch là ba hãng định mức tín dụng lớn nói chung, chia mức xếp hạng thành nhóm đầu tư (Investment Grade) và nhóm đầu cơ (Speculative Grade) (Nguồn: thuvienphapluat.vn, visrating.com).

Ngày 24/03/2025, A.M.Best tái xác nhận xếp hạng năng lực tài chính A- (Excellent) cho Tổng công ty Bảo hiểm PVI, cùng hạng tín nhiệm nhà phát hành dài hạn "a-" và hạng cao nhất theo thang quốc gia "aaa.VN", triển vọng ổn định. Theo A.M.Best công bố, ROE bình quân 5 năm 2020-2024 của PVI đạt 17,1%, riêng năm 2024 đạt 14% dù ảnh hưởng bão Yagi (Nguồn: Dân trí, 24/03/2025). Đây là số của chính doanh nghiệp, không phải cam kết của PinaX, và không phải mọi công ty bảo hiểm tại Việt Nam đều có xếp hạng quốc tế công khai. Không có xếp hạng không đồng nghĩa yếu, nhiều doanh nghiệp nhỏ hơn đơn giản là chưa mua dịch vụ đánh giá này.

"Xếp hạng tín nhiệm là đòn bẩy phát triển bền vững cho doanh nghiệp bảo hiểm." Thời báo Tài chính Việt Nam

Biểu đồ tài chính doanh nghiệp bảo hiểm Ảnh: Jack Sparrow, Pexels

Tỷ lệ bồi thường cao có phải xấu?

Tỷ lệ bồi thường (loss ratio) là tỷ lệ chi phí bồi thường thực tế trên tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc. Theo số liệu Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) công bố cho quý I/2024, trong 32 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ và chi nhánh nước ngoài, 19 doanh nghiệp có tỷ lệ bồi thường thấp hơn mặt bằng chung, 13 doanh nghiệp cao hơn. Ba cái tên có tỷ lệ bồi thường cao nhất quý đó là PTI (43,3%), Liberty (43,23%) và Bảo Việt (39,5%) (Nguồn: VnEconomy, số liệu Bộ Tài chính).

Tỷ lệ bồi thường cao không tự động là dấu hiệu xấu. Nó có thể do công ty đó chi trả hào phóng hơn, hoặc do danh mục khách hàng gặp nhiều sự cố trong kỳ, hai lý do cho ra cùng một con số nhưng ý nghĩa khác hẳn nhau. Phải nhìn nhiều quý liên tiếp mới thấy xu hướng thật, một quý đơn lẻ dễ bị lệch vì thiên tai hoặc một vụ tổn thất lớn bất thường.

Số liệu quý I/2024, do Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) công bố qua VnEconomy.

Doanh nghiệp mua bảo hiểm nên tra ở đâu và làm gì với bốn con số này?

Luật Kinh doanh bảo hiểm yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm, tái bảo hiểm và chi nhánh nước ngoài tại Việt Nam đăng tải thông tin công khai trên chính trang thông tin điện tử của mình, gồm báo cáo tài chính năm đã kiểm toán trong vòng 90 ngày sau khi kết thúc năm tài chính (Nguồn: thuvienphapluat.vn). Đây là điểm bắt đầu, nhưng bốn con số nói ở trên nằm rải rác ở nhiều nơi khác nhau, đọc một mình cũng khó biết nên so với ngưỡng nào.

Doanh nghiệp trao đổi điều khoản hợp đồng bảo hiểm Ảnh: Amina Atar, Unsplash

Đây là chỗ nền tảng so sánh nhiều nhà bảo hiểm cùng lúc có ích: gom dữ liệu công khai của nhiều nhà về một chỗ để doanh nghiệp không phải tự đi từng trang tra cứu. PinaX là nền tảng insurtech minh bạch bồi thường tại Việt Nam, dùng AI đọc hợp đồng bảo hiểm và nói rõ được bảo vệ điều gì, điều khoản nào cần lưu ý, đồng hành ba chặng trước khi ký, trong thời hạn hợp đồng và khi cần bồi thường, để giảm thiểu tối đa việc bị từ chối bồi thường. Việc biết nhà bảo hiểm nào uy tín và tài chính mạnh chỉ là bước đầu, bước tiếp theo là hiểu rõ hợp đồng mình sắp ký nói gì.

Với doanh nghiệp không có thời gian đọc báo cáo tài chính, ba câu hỏi ngắn gọn khi làm việc với bên tư vấn hoặc nhà bảo hiểm là: công ty có đạt vốn điều lệ tối thiểu theo Nghị định 46/2023 chưa, có báo cáo khả năng thanh toán công khai gần nhất không, và có xếp hạng tín nhiệm độc lập nào không. Ba câu trả lời đó nói được nhiều hơn một bảng phí rẻ.

FAQ

Biên khả năng thanh toán khác tỷ lệ an toàn vốn ở điểm nào? Biên khả năng thanh toán là chỉ số đang áp dụng, tính bằng chênh lệch giữa tài sản và nợ phải trả, so với một mức sàn cố định theo phí bảo hiểm. Tỷ lệ an toàn vốn là mô hình mới, tính vốn cần có dựa trên quy mô rủi ro thực tế của từng doanh nghiệp, sẽ áp dụng chính thức từ 01/01/2028 theo Luật Kinh doanh bảo hiểm sửa đổi thông qua 10/12/2025.

Công ty bảo hiểm nhỏ, chưa có xếp hạng tín nhiệm quốc tế thì có đáng lo không? Không hẳn. Xếp hạng như A.M Best là dịch vụ trả phí, nhiều doanh nghiệp bảo hiểm tại Việt Nam chưa mua dù tài chính vẫn ổn định. Nên nhìn thêm vốn điều lệ và báo cáo khả năng thanh toán thay vì chỉ dựa vào việc có hay không có xếp hạng.

Tỷ lệ bồi thường cao nghĩa là công ty sắp gặp khó khăn tài chính? Không nhất thiết. Tỷ lệ bồi thường cao trong một quý có thể do chi trả hào phóng hoặc do gặp nhiều tổn thất bất thường trong kỳ đó. Cần theo dõi vài quý liên tiếp và đối chiếu với vốn cũng như biên khả năng thanh toán mới kết luận được.

Doanh nghiệp mua bảo hiểm có thể tự tra các số liệu này ở đâu? Báo cáo tài chính kiểm toán năm phải được doanh nghiệp bảo hiểm công khai trên chính trang thông tin điện tử của họ trong vòng 90 ngày sau khi kết thúc năm tài chính. Ngoài ra Bộ Tài chính công bố định kỳ số liệu tổng hợp toàn thị trường như tỷ lệ bồi thường theo quý.

Vốn điều lệ thấp hơn mức Nghị định 46/2023 quy định thì công ty đó có được phép hoạt động không? Có, nếu doanh nghiệp thành lập trước 01/07/2023 và đang trong lộ trình bổ sung vốn đến hết 31/12/2027. Sau mốc đó mà chưa đạt chuẩn mới là vấn đề cần hỏi thẳng doanh nghiệp hoặc bên tư vấn.